Grzyby cud prawdziwy

Ni to roślina, ni to zwierzę – grzyb!

Grzyby to organizmy niebędące ani roślinami ani zwierzętami, dlatego mają ciekawy skład. Zawierają bardzo dużo wody, jak rośliny, ale ich suchą masę stanowią w dużej mierze białka jak u zwierząt. Zawierają kwas linolenowy występujący głównie w produktach pochodzenia zwierzęcego, ale także błonnik. Zawierają wiele minerałów. Nasz zmysł smaku odbiera je jak mięso, ale grzyby są zdecydowanie mniej kaloryczne, są źródłem łatwo przyswajalnych aminokwasów, witamin z grupy B, minerałów, węglowodanów, błonnika i tłuszczów.

Grzyby – żywność funkcjonalna

Grzyby zawierają od 1,5 do 3,6 g na 100 g białka, w tym prawie wszystkie niezbędne aminokwasy egzogenne (czyli takie, które muszą być dostarczone z pożywieniem, bo nasz organizm nie potrafi ich wytworzyć). Ze względu na bogactwo składników aktywnych biologicznie grzyby można zaliczyć do żywności funkcjonalnej, czyli mającej właściwości prozdrowotne.

Grzyby – wsparcie dla systemu immunologicznego

Związki występujące w grzybach np.: B – glukany, równoważą aktywność białych ciałek krwi i mogą wspomagać system immunologiczny w walce z artretyzmem, nowotworami, chorobami układu krążenia. Grzyby mogą zapobiegać powstawaniu chronicznych stanów zapalnych, bo zawarte w nich związki blokują produkcję molekuł prozapalnych takich jak IL-10 i IFN –gamma.

Antyutleniacze w grzybach

Mają silne działanie przeciwutleniające, bo zawierają ważne antyutleniacze takie jak selen, cynk, mangan, i związki antyoksydacyjne zapobiegające zniszczeniu DNA, wzmacniają działalność enzymów antyoksydacyjnych.

Pomagają w zapobieganiu powstawania chorób sercowo-naczyniowych, dzięki zawartości antyutleniaczy i związków przeciwzapalnych. Obniżają poziom cholesterolu dzięki zawartości lowastatyny a także obniżają stężenie cholesterolu we krwi i w wątrobie. Obniżają ciśnienie krwi.

Grzyby dobre na wszystko

Grzyby mogą być pomocne w zapobieganiu nowotworom, bo z jednej strony zapobiegają stanom zapalnym a poza tym zawierają wiele związków antynowotworowych takich jak polisacharydy, terpenoidy, lektyny, kwas linolenowy. Różne frakcje błonnika zawarte w grzybach mają właściwości przeciwcukrzycowe, przeciwzapalne, przeciwutleniające, przeciwbakteryjne (utrudniają przyleganie bakterii do narządów), przeciwwirusowe.

Pokarm młodości

Grzyby są bardzo bogate w selen – pierwiastek młodości. Selen zwiększa elastyczność tkanek, chroni błony komórkowe, opóźnia ich starzenie, jest bardzo silnym antyutleniaczem, wchodzi w skład enzymów walczących z wolnymi rodnikami, jest ważny dla prawidłowego działania hormonów tarczycy, ogranicza rozrost komórek rakowych. Selen może także znosić toksyczne działanie metali ciężkich.

Wartości odżywcze grzybów

Grzyby w 100 gramach zawierają przeciętnie tylko 22 kalorie; 2,5g wartościowego białka; 0,1 g tłuszczu, 4 g węglowodanów; 0,6 g błonnika. Są bardzo cennym źródłem substancji mineralnych trudno dostępnych w innych pokarmach.

Zaspakajają aż:

  • 37% naszego zapotrzebowania na selen
  • 24% zapotrzebowania na miedź
  • 12% zapotrzebowania na potas
  • 11 % zapotrzebowania na fosfor
  • 7 % zapotrzebowania na cynk

Warto, więc włączyć grzyby do naszego jadłospisu zarówno świeże, jaki i marynowane czy suszone.

Należy jednak pamiętać o tym, że są ciężkostrawne i nie powinny być podawane dzieciom i osobom starszym. Grzyby kumulują również metale ciężkie z otoczenia. Nie należy jeść grzybów zebranych na terenach pokopalnianych i w pobliżu hut metali. Zaleca się jedzenie 250g grzybów 1-2 razy w tygodniu.

Krótka historia grzybów

Grzyby były zbierane i spożywane w czasach prehistorycznych, przez gromady myśliwsko–zbierackie. W starożytności uważano, że mają specjalne moce. Egipcjanie wierzyli, iż dają nieśmiertelność i dlatego mogli je jeść tylko faraonowie, dla Rzymian były jedzeniem bogów, w wielu kulturach uważano, że zjedzenie grzybów daje nadludzkie siły.

Uprawa grzybów zaczęła się prawdopodobnie w Azji (Chiny, Japonia). W Europie zaczęto uprawiać pieczarki w XVII w we Francji, w jaskiniach i tunelach pod Paryżem. Jednak najcenniejszych gatunków, takich jak borowiki czy podgrzybki, nie umiemy uprawiać do dziś.

Właściwości lecznicze grzybów opisał Hipokrates ok. 400 r p.n.e. Polski zielarz i jasnowidz, ksiądz Klimuszko bardzo cenił grzyby, jako naturalne antybiotyki i pomoc dla systemu nerwowego.

Lit: Beata Ulewicz-Magulska : Selen w roślinnych surowcach leczniczych, zawartość, rozmieszczenie i wzajemne relacje z innymi pierwiastkami, Gdańsk, 2008 Rozprawa dokt. W AM Gdańsk.

Iwona Sas-Golak, Krzysztof Sobieralski, Marek Siwulski, Jolanta Lisiecka ( katedra warzywnictwa Uniw. Przyrodn. W Poznaniu ) ; Skład, wartości odżywcze oraz właściwości zdrowotne grzybów pozyskiwanych ze stanowisk naturalnych, Kosmos, tom 60, 2011, nr 3-4 str. 483-490

INFORMACJE PODSTAWOWE
Rodzina
Nazwa systematyczna
ORAC*
Kaloryczność22 kcal/100g
*ORAC (Oxygen Radical Absorbance Capacity) – zdolność pochłaniania reaktywnych form tlenu. Jednostką ORAC jest mikromol TE /100g
TABELA WARTOŚCI ODŻYWCZYCH
Wartość odżywcza
Woda g
Wartość energetyczna22 kcal/74 kJ
Białko2,5 g
Tłuszcz0,10 g
Węglowodany4 g
Błonnik0,6 g
Cukier5 g
Minerały
Wapń mg
Żelazo mg
Magnez mg
Fosfor mg
Potas mg
Sód mg
Cynk mg
Miedź mg
Mangan mg
Selen mcg
Witamina C mg
Witamina B1 mg
Witamina B2 mg
Witamina B3 mg
Witamina B5 mg
Witamina B6 mg
Foliany mcg
Witamina A IU
Witamina E mg
Witamina K mcg
Karoten Beta mcg
Lutein + Zeaksantin mcg
Oprac. na podst. USDA National Nutrient Database