Dlaczego warto sięgać po maliny i ich przetwory?

Dlaczego warto sięgać po maliny i ich przetwory?

Krótka historia malin

Maliny należą do rodziny roślin różowatych, występują w różnych odmianach na całym świecie. Były znane i zbierane w czasach prehistorycznych, pierwsza pisemna wzmianka o zbieraniu i spożywaniu malin pochodzi od Kato, Greka piszącego w 300 r. p.n.e. Pierwsze wzmianki o ich uprawie mamy z VI w n.e., ale zakłada się, że pierwsze maliny uprawowe wychodowano w ogrodach przyklasztornych w XV w.

Od wieków znane są też ich właściwości lecznicze, rozgrzewające, przeciwgorączkowe, wzmacniające.

Wartości odżywcze malin

Maliny zawierają  związki antyutleniające i antyzapalne  takie jak antocyjany (np. cyjaniną), flawonoidy (np.: tiliroside), taniny (np.: ellagitannina), fenolokwasy (np.: kwas elagowy), resweratrol, witaminę C. Dzięki temu mogą chronić organizm przed stresem tlenowym,  (czyli zachwianiem równowagi pomiędzy stałą produkcją reaktywnych form tlenu a ich likwidacją przez organizm) i niepożądanymi stanami zapalnymi i związanymi z tym chorobami  takimi jak niektóre rodzaje raka, choroby układu krążenia,  artretyzm. Maliny są usadowione wysoko w skali  ORAC (pokarmy wykazujące silne właściwości antyutleniające), 100g malin zawiera 5065 jedn.

 

Występujący w malinach kwas elagowy  to związek o właściwościach antynowotworowych, antywirusowych, może też  zapobiegać nadprodukcji i nadaktywności enzymów prozapalnych (COX -1 COX -2), co może zmniejszać niepożądane stany zapalne. Dlatego maliny mogą być pomocne w zapobieganiu i leczeniu  chorób reumatycznych.

 

Ellagitanniny obecne w malinach  mogą zmniejszać  ilość komórek rakowych w organizmie przez wysyłanie sygnałów do apoptozy (rozpadu) tych komórek  i zapobieganiu tworzenia się nowych zmutowanych komórek.

 

Występujący w malinach w dużej ilości związek  o nazwie rheosmin (keton malinowy, nadaje malinom zapach) może być pomocny w zwalczaniu otyłości i otłuszczenia wątroby,  ponieważ przyspiesza metabolizm komórek tłuszczowych (pobieranie tlenu, produkcję ciepła) dzięki czemu odkłada się mniej tłuszczu. Rheosmin obniża  również aktywność enzymu  lipazy trzustkowej, przez co utrudnia wchłanianie tłuszczu.

 

Obecny w malinach flawonoid o nazwie tiliroside może również pomóc w utrzymaniu właściwego  poziomu  cukru we krwi,co jest ważne dla osób cierpiących na cukrzycę typu II. Maliny mają bardzo dużo błonnika, dzięki czemu czyszczą i regulują układ pokarmowy, zapobiegają rozwojowi raka jelita grubego, prostaty, trzustki. Zawierają również kwas foliowy,  istotny dla prawidłowego rozwoju płodu.

 

Maliny zawierają potas, magnez, wapń  wzmacniające serce, regulujące ciśnienie krwi. Zawierają też sporo miedzi i żelaza, są więc pomocne w niedokrwistości. Występuje w nich także zeaksantyna  i luteina, związki  poprawiające widzenie.  Maliny zawierają kwas salicylowy, (czyli taki związek jak w aspirynie), mają właściwości  napotne, rozgrzewające,  dlatego są od wieków  wykorzystywane do zwalczania przeziębień,  w stanach gorączkowych. Mają właściwości rozkurczającełagodzą  bóle menstruacyjne, zawarty w malinach potas poprawia jędrność skóry.

 

Najlepiej  jeść maliny świeże, ale są one bardzo nietrwałe, należy,  więc również korzystać z przetworów. Naturalny syrop malinowy ma  właściwości rozgrzewające  i napotne, pomagające przy przeziębieniach. Przetwory powinny zawierać  pestki, (czyli kompoty, konfitury), bo zawierają  wtedy  cenny błonnik i kwasy omega 3. Działanie przeciwutleniające malin pochodzi w 50% z  ellagitannin, które są dość odporne na działanie  podwyższonej temperatury, dzięki czemu zachowują swe właściwości w przetworach.

Gruszki

Gruszki

Krótka historia gruszek

Gruszki są drzewem półkuli północnej. Występują w Europie, Azji, Afryce w strefie klimatu umiarkowanego. Należą do jednych z najstarszych uprawianych roślin sadowniczych. Odmianę azjatycką uprawiano w starożytnych Chinach, odmianę europejską znali Grecy (Homer nazywa gruszki darem od bogów).

Rzymianie uprawiali i potrafili szczepić drzewka. Owoce dobrze się przechowywały były, więc cennym pożywieniem dla podróżnych. W XVII wieku głównie we Francji wyhodowano nowe odmiany grusz, które zaczęły podbijać całą Europę.

Czesław Caryk, historyk i twórca KROKUS

Na ziemiach polskich grusze były również popularne. Mikołaj Rej opisując uroki lata wymienia „gruszeczki” wśród owoców uprawianych. Z ”Trylogii” pamiętamy spór Rzędziana z sąsiadami o owoce gruszy rosnącej na miedzy. W XIX w gruszkami płacono często za pomoc w pracach polowych. Gruszki suszono i przygotowywano na wiele różnych sposobów.

Wartości odżywcze gruszek

Oprócz niewątpliwych walorów smakowych gruszki są też cennym źródłem różnych składników odżywczych. Gruszki zawierają wiele związków organicznych o cennych i coraz lepiej poznawanych właściwościach. Są to związki z grupy flawonoidów takie jak kwasy hydroksybenzoesowe, hydroksycynamonowe (kumarowy, ferulowy) arbutin, flawanole (katechiny) flawonole (kwercytyna, kempferol) oraz karotenoidy ( beta karoten, luteina, zeaksantyna).

Gruszki zawierają niewiele szerzej znanych związków antyoksydacyjnych i antyzapalnych takich jak np. witamina E, ale są bogate w inne organiczne związki antyutleniające i przeciwzapalne. Są to wymienione powyżej flawonoidy i karotenoidy. Dzięki temu gruszki mogą zmniejszyć ryzyko zachorowania na przewlekłe choroby związane z chronicznymi stanami zapalnymi i nadmiernym stresem oksydacyjnym. Do tych chorób należą choroby serca, cukrzyca typu II, nowotwory.
Gruszki zawierają bardzo dużo błonnika zarówno rozpuszczalnego jak nierozpuszczalnego. Dzięki temu mogą pomóc w zapobieganiu wystąpienia cukrzycy typu II, i chorobom serca.

Związki zawarte w gruszkach, między innymi kwercytyna, kempferol, epikatechina pomagają poprawić wrażliwość na insulinę.

Błonnik zawarty w gruszkach łączy się z kwasami żółciowymi w jelicie zmniejszając syntezę cholesterolu. Jako substancja czyszcząca jelita ze złogów jest również pomocny w zapobieganiu rakowi jelita grubego. Wydaje się, że kwasy cynamonowe występujące w gruszkach (kumarowy, ferulowy) zmniejszają ryzyko zachorowania na raka żołądka i przełyku.

Gruszki są lekkostrawne i nie wywołują uczuleń. Są, więc cennym składnikiem diety dla niemowląt i osób ze skłonnością do alergii.

Dojrzałe gruszki pobudzają trawienie, przeciwdziałają zaparciom.

Owoce gruszy zawierają też jod wspomagający pracę tarczycy i bor cenny dla systemu nerwowego.

Czarny bez i jego nie tylko magiczne właściwości

Czarny bez i jego nie tylko magiczne właściwości

Czarny bez

 

Metryczka

Rodzina
piżmaczkowate
Nazwa systematyczna
bez lekarski (Sambucus nigra L)
ORAC*
14 697
mikromol TE /100g
Kaloryczność
73 kcal/100g

 

Krótka historia czarnego bzu

Czarny bez to roślina rozpowszechniona w strefie umiarkowanej półkuli północnej, w Europie , Afryce Płn., Azji Zachodniej.

Na wartościach leczniczych bzu poznano się już w starożytności. Hippokrates nazywał bez całą apteczką, bo stosowano tą roślinę w wielu schorzeniach. Prasłowianie wiedzieli, że bez chroni przeziębieniem, gorączką, wierzyli, że dzieci nie będą chorować, jeśli będą przebywać pod krzewem bzu.
Magiczne znaczenie czarnego bzu

Czarny bez był łączony ze światem zmarłych – Rzymianie używali kwiatu bzu w obrzędach funeralnych. Krzew był symbolem złych mocy, duchów zmarłych. Po rozpowszechnieniu się chrześcijaństwa powstały legendy mówiące o tym, że na krzewie czarnego bzu powiesił się Judasz, albo że wykonano z niego drzewo Krzyża Jezusa.

“Według wierzeń ludowych bez miał siłę zatrzymania złych mocy – posadzony przy domu chronił obejście przed czarownicami, a gałązka wrzucona do grobu broniła duszę przed czartem. Nie wolno było ścinać krzewów, bo przynosiło to śmierć i nieszczęście.”

Czesław Caryk, historyk i twórca KROKUS

Wartości odżywcze czarnego bzu

czarny-bez-suszenie
Owoce bzu czarnego mają właściwości przeczyszczające, napotne, moczopędne, przeciwgorączkowe, przeciwbólowe, odtruwające. Owoce bzu zawierają garbniki, pektyny, witaminę A, C, B1, B2, antocyjany, kwasy organiczne, żelazo, potas, sód, wapń. Zawierają również sambunigrynę, trujący związek, który rozpada się pod wpływem wysokiej temperatury i dlatego należy spożywać tylko dobrze dojrzałe, przetworzone owoce.
Czarny bez wzmacnia system immunologicznyI dlatego jest pomocny przy przeziębieniu, infekcjach bakteryjnych i wirusowych, (katarze, kaszlu, grypie), a nawet infekcjach spowodowanych przez drożdże. Sok z owoców bzu był stosowany z dobrym skutkiem w 1995 r w czasie wielkiej epidemii grypy w Panamie, wywołanej przez wirusy różnych typów.Badania przeprowadzone w Izraelu i Niemczech potwierdziły silne właściwości bzu pobudzające system immunologiczny. Te właściwości bez zawdzięcza w dużej mierze obecności antocyjanów.
AntocyjanyAntocyjany to rozpuszczalne w wodzie barwniki roślinne o różnorodnych, badanych obecnie cennych właściwościach.

  • Antocyjany mają bardzo silne właściwości przeciwutleniające, silniejsze niż inne znane przeciwutleniacze taki jak np. kwas askorbinowy. Dzięki temu pełnią istotna rolę w zapobieganiu uszkodzeniom komórek powstających na skutek działalności wolnych rodników.
  • Regulują przebieg procesów zapalnych, między innymi hamują aktywność cyklooksygenazy, regulują przepuszczalność naczyń włosowatych, co może hamować efekty miejscowych stanów zapalnych.
  • Wzmagają produkcję cytokin, ważnych elementów systemu odpornościowego. Preparaty z bzu są w Izraelu stosowane w leczeniu chorych na raka.
  • Zapobiegają utlenianiu cholesterolu LDL, przez co chronią naczynia krwionośne i serce.
  • Działają korzystnie na wzrok, poprawiają widzenie.
  • Chronią wątrobę w stanach zapalnych i przy wirusowym zapaleniu wątroby typu A i B
  • Zmniejszają chorobowe zmiany w trzustce.
  • Wpływają również na gospodarkę cukrową organizmu i mogą wspomagać leczenie cukrzycy.

Bez ma działanie moczopędne, jest pomocny w stanach zapalnych dróg moczowych, napotne, przez co oczyszcza organizm z produktów przemiany materii, zmniejsza gorączkę. Dzięki właściwościom przeciwzapalnym i przeciwbólowym pomaga przy chorobach gardła i jamy ustnej, przy bólach zębów czy migrenach.Należy do roślin “czyszczących krew”, czyli pomaga usuwać z organizmu produkty przemiany materii, działa korzystnie na skórę.Ponieważ redukuje niepożądane stany zapalne i oczyszcza organizm jest pomocny w chorobach reumatycznych.

“Znana jest anegdota o marynarzu angielskim, który uczestniczył w wyprawie przewożącej fałszowane czarnym bzem wino porto. Raczył się nim przez całą wyprawę i w ten sposób wyleczył się z reumatyzmu.”

Czesław Caryk, historyk i twórca KROKUS